सरल ब्याज क्याल्कुलेटर गाइड (2026)

सरल ब्याज उधारो लिने वा दिने रकमको लागत गणना गर्ने सबैभन्दा सरल तरिका हो। चक्रवृद्धि ब्याजभन्दा फरक — सरल ब्याज सधैँ केवल मूल रकम (Principal) मा मात्र गणना हुन्छ, संचित ब्याजमा होइन। यसकारण यो predictable र गणना गर्न सजिलो छ — साथै short-term loans, केही सरकारी बचत scheme, र नेपालका सहकारी संस्थाहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

यो गाइडमा पूरा SI सूत्र SEE Class 9–10 र NEB Class 11 उपयुक्त उदाहरण सहित, चक्रवृद्धि ब्याजसँग व्यापक तुलना, नेपाली banks र सहकारीका real examples र महिनालाई वर्षमा convert गर्ने तरिका छ।

Free Tool

सरल ब्याज तुरुन्त Calculate गर्नुहोस् — निःशुल्क

P, R, र T हाल्नुहोस् र एक click मा ब्याज र कुल रकम पाउनुहोस्। SEE/NEB problems, loan comparison, र लगानी योजनाका लागि perfect।

Simple Interest Calculator खोल्नुहोस् →

सरल ब्याज सूत्र: SI = PRT/100

नेपालको SEE र NEB गणित syllabus मा प्रयोग हुने standard सरल ब्याज सूत्र:

SI = (P × R × T) / 100

जहाँ:

SI = सरल ब्याज (Simple Interest — कमाइएको वा तिर्नुपर्ने ब्याज)
P = मूलधन (Principal — लगानी वा ऋणको मूल रकम)
R = वार्षिक ब्याज दर प्रतिशतमा (जस्तै 8% को लागि R = 8)
T = समय वर्षमा

अन्तिम रकम: A = P + SI

SEE level उदाहरण १

रामले साथीबाट रू. ५,००० उधारो लिए, वार्षिक ब्याज दर 10%, समय २ वर्ष। ब्याज कति?

SI = (५,००० × १० × २) / १०० = १,००,००० / १०० = रू. १,०००
कुल तिर्नुपर्ने = ५,००० + १,००० = रू. ६,०००

SEE level उदाहरण २ (दर निकाल्ने)

सीमाले रू. ८,००० लगानी गरेर ३ वर्षमा रू. १,९२० सरल ब्याज पाइन्। ब्याज दर कति?

१,९२० = (८,००० × R × ३) / १०० → R = (१,९२० × १००) / (८,००० × ३) = ८% वार्षिक

सूत्र पुनर्व्यवस्था

P निकाल्न: P = (SI × 100) / (R × T)
R निकाल्न: R = (SI × 100) / (P × T)
T निकाल्न: T = (SI × 100) / (P × R)

SEE/NEB style Problems with Solutions (Class 9–11)

यी problems नेपालको SEE र NEB गणित exam मा आउने pattern मा आधारित छन्।

Problem 1 (SEE level)

रू. १२,००० लाई ९% वार्षिक सरल ब्याज दरमा २.५ वर्ष राख्दा अन्तिम रकम कति हुन्छ?

P = रू. १२,०००, R = ९%, T = २.५ वर्ष
SI = (१२,००० × ९ × २.५) / १०० = रू. २,७००
A = रू. १२,००० + रू. २,७०० = रू. १४,७००

Problem 2 (NEB level — समय निकाल्ने)

रू. ६,४०० लाई ५% वार्षिक दरमा राख्दा रू. ७,०४० हुन कति वर्ष लाग्छ?

SI = ७,०४० − ६,४०० = रू. ६४०, P = रू. ६,४००, R = ५%
T = (६४० × १००) / (६,४०० × ५) = ६४,००० / ३२,००० = २ वर्ष

Problem 3 (NEB level — दुई लगानी compare)

व्यक्ति A ले रू. १५,००० at 8% for ३ वर्ष, व्यक्ति B ले रू. १०,००० at 12% for ३ वर्ष लगानी गर्छन्। कसको ब्याज बढी?

A को SI = (१५,००० × ८ × ३) / १०० = रू. ३,६००
B को SI = (१०,००० × १२ × ३) / १०० = रू. ३,६००
दुवैको ब्याज बराबर (रू. ३,६००)

Exam Tip:

SEE/NEB परीक्षामा समय महिनामा दिइएको हुन सक्छ। सूत्र apply गर्नु अघि वर्षमा convert गर्नुहोस्: ६ महिना = ०.५ वर्ष, ९ महिना = ०.७५ वर्ष, १८ महिना = १.५ वर्ष।

नेपाली बैंकिङ्ग र सहकारीमा सरल ब्याज कहाँ प्रयोग हुन्छ

नेपालमा सरल ब्याज specific products र scenarios मा प्रयोग हुन्छ:

सहकारी संस्था (Cooperative) का ऋण

नेपालका सहकारी संस्थाहरूले प्रायः सरल ब्याजमा short-term ऋण दिन्छन्। रू. ५०,०००, ब्याज दर 12% वार्षिक, समय १ वर्ष:

SI = (५०,००० × १२ × १) / १०० = रू. ६,०००

Postal Saving Bank र NRB MIS-type schemes

नेपाल सरकारका केही monthly income scheme हरूले interest monthly pay out गर्छन् — लगानीकर्ताको दृष्टिले यो effectively सरल ब्याज हो किनभने ब्याज reinvest हुँदैन।

Gold loan (नेपालका BFIs बाट)

नेपालका BFIs (Bank तथा Financial Institution) ले gold loan short-term मा दिन्छन् — प्रायः slab rate वा flat rate मा। रू. १,००,०००, ब्याज दर 12% वार्षिक, ६ महिना:

SI = (१,००,००० × १२ × ०.५) / १०० = रू. ६,०००
Total repayment = रू. १,०६,०००

कृषि ऋण (Agricultural Loan)

कृषि development bank र केही commercial banks ले किसानलाई short-term अाधारमा concessional rate मा ऋण दिन्छन् — प्रायः सरल ब्याज basis मा। Nepal government को subsidized agriculture loan scheme मा effective rate कम हुन्छ।

सरल ब्याज vs चक्रवृद्धि ब्याज: सम्पूर्ण तुलना

कुन financial product मा कुन ब्याज लाग्छ तुरुन्त पहिचान गर्न यो table प्रयोग गर्नुहोस्:

Feature	सरल ब्याज (SI)	चक्रवृद्धि ब्याज (CI)
गणना आधार	केवल मूलधन	मूलधन + संचित ब्याज
सूत्र	SI = PRT/100	A = P(1 + r/n)^(nt)
वृद्धिको pattern	Linear (सिधा रेखा)	Exponential (curve)
ऋणीको लागि राम्रो?	हो (कम कुल ब्याज)	होइन (बढी कुल ब्याज)
लगानीकर्ताको लागि राम्रो?	होइन (कम return)	हो (बढी return)
नेपालमा प्रयोग	सहकारी ऋण, gold loan, कृषि ऋण	FD, Recurring Deposit, SSF, MF, home loan
रू. १ लाख at 8% for 10 years	रू. ८०,०००ब्याज (जम्मा रू. १,८०,०००)	रू. १,१५,८९२ ब्याज (जम्मा रू. २,१५,८९२)

नेपाली banks मा कुन ठाउँमा कुन ब्याज

Savings account: Daily closing balance मा interest calculate, quarterly credit — effectively compound interest
FD: Quarterly compound interest (Nabil, NIC Asia, Sanima, Global IME)
Home loan / car loan: Reducing balance मा compound interest — हरेक EMI मा principal घट्छ
Credit card: Monthly compound interest — नेपालमा सबैभन्दा महँगो liability

नेपालमा सरल ब्याजका Real-World Examples (2026)

नेपालका current rates सहितका practical examples:

Example A: सहकारी ऋण

काठमाडौंको एक सहकारीले रू. २,००,००० at 14% वार्षिक, ९ महिनाका लागि ऋण दिन्छ:

T = ९/१२ = ०.७५ वर्ष
SI = (२,००,००० × १४ × ०.७५) / १०० = रू. २१,०००
कुल तिर्नुपर्ने = रू. २,२१,०००

Example B: BFI बाट Gold Loan

नेपालका BFIs बाट gold loan: रू. ५०,०००, ११% वार्षिक, ६ महिना:

SI = (५०,००० × ११ × ०.५) / १०० = रू. २,७५०
Gold loan नेपालमा छिटो — प्रायः सोही दिन — approve हुन्छ र small businesses ले working capital का लागि प्रयोग गर्छन्

Example C: Flat rate vs Reducing balance

नेपालका केही NBFIs र hire-purchase schemes मा "flat rate" quote हुन्छ — यो reducing balance भन्दा फरक छ। रू. ३,००,००० at flat 10% for ३ वर्ष:

SI (flat) = (३,००,००० × १० × ३) / १०० = रू. ९०,०००
Effective annual rate ≈ १८–२०% (flat rate ले reducing balance को approximately दोब्बर हुन्छ)

Flat rate vs Reducing balance:

ऋण लिँदा सधैँ सोध्नुहोस् — ब्याज flat rate हो कि reducing balance? Flat rate 10% approximately reducing balance 18% बराबर हुन्छ। पहिलोपटक ऋण लिने नेपाली उपभोक्ताहरूमा यो confusion सामान्य छ।

How to Use the Tool (Step by Step)

1
Simple Interest Calculator खोल्नुहोस्
ToolsArena को Simple Interest Calculator मा जानुहोस्। Signup चाहिँदैन — browser मा तुरुन्त काम गर्छ।
2
मूलधन रकम हाल्नुहोस्
ऋण वा लगानीको मूल रकम type गर्नुहोस्। SEE/NEB problems मा यो P हो।
3
ब्याज दर हाल्नुहोस्
वार्षिक ब्याज दर संख्यामा type गर्नुहोस् (जस्तै ८% का लागि ८ लेख्नुहोस्)। % symbol थप्नु पर्दैन।
4
समय हाल्नुहोस्
समय वर्षमा type गर्नुहोस्। महिना भए पहिले convert गर्नुहोस्: ६ महिना = ०.५, १८ महिना = १.५। Calculator ले decimals accept गर्छ।
5
Results पढ्नुहोस्
Calculator ले तुरुन्त SI (ब्याज रकम) र कुल रकम (A = P + SI) देखाउँछ। SEE/NEB problems verify गर्न वा loan planning का लागि directly प्रयोग गर्नुहोस्।

Frequently Asked Questions

सरल ब्याजको सूत्र के हो?+

SI = (P × R × T) / 100, जहाँ P मूलधन, R वार्षिक ब्याज दर प्रतिशतमा, र T वर्षमा समय हो। कुल रकम A = P + SI। यो सूत्र SEE Class 9–10 र NEB Class 11 को गणित syllabus मा पर्छ।

सरल र चक्रवृद्धि ब्याजमा के फरक छ?+

सरल ब्याज केवल मूलधनमा गणना हुन्छ — linear वृद्धि। चक्रवृद्धि ब्याज मूलधन + संचित ब्याज दुवैमा — exponential वृद्धि। रू. १ लाख at 8% for 10 years: सरल ब्याज = रू. ८०,०००; चक्रवृद्धि ब्याज = रू. १,१५,८९२। फरक वर्षसँगै बढ्छ।

नेपालको Post Office MIS (Monthly Income Scheme) सरल ब्याज हो?+

MIS type schemes मा interest monthly pay out हुन्छ — लगानीकर्ताको दृष्टिले effectively सरल ब्याज हो किनभने ब्याज reinvest हुँदैन। FD वा SSF जस्तो compounding benefit हुँदैन।

महिनालाई वर्षमा कसरी convert गर्ने?+

महिनालाई 12 ले भाग गर्नुहोस्। उदाहरण: ३ महिना = ३/१२ = ०.२५ वर्ष; ६ महिना = ०.५ वर्ष; ९ महिना = ०.७५ वर्ष; १८ महिना = १.५ वर्ष; ३० महिना = २.५ वर्ष। SI = PRT/100 सूत्र apply गर्नु अघि सधैँ वर्षमा convert गर्नुहोस्।

नेपालमा Flat rate loan के हो?+

Flat rate loan ले ऋणको पूरा tenure मा पूरा मूल रकममा ब्याज गणना गर्छ — कति principal तिरिसक्यो भन्ने हेर्दैन। "Flat 10%" approximately reducing balance 18–20% बराबर हुन्छ। नेपालका BFIs, hire-purchase scheme र केही cooperative मा यो common छ। सधैँ flat rate हो वा reducing balance भनेर सोध्नुहोस्।

SEE/NEB problems verify गर्न यो calculator प्रयोग गर्न सकिन्छ?+

हो। आफ्नो textbook problem को P, R, र T values हाल्नुहोस् र तुरुन्त manual calculation verify गर्नुहोस्। Calculator ले SI र A दुवै देखाउँछ। SEE Maths र NEB Maths को interest chapter को homework र exam preparation का लागि उपयोगी।

Free — No Signup Required